Scheiding
De  pogingen de zuivere leer van Jezus te herstellen waren in de geschiedenis van het christendom talrijk, maar nog niemand heeft zijn kernboodschap zo nauw met de behoefte van de mens aan zingeving verbonden als Leo Tolstoj: “Ik zie het ware christendom niet als een goddelijke openbaring, en ook niet als een historisch verschijnsel; ik zie het ware christendom als de leer die het leven zin geeft”, legde hij uit in Mijn kleine evangelie. Zoals bekend, heeft dit boek Ludwig Wittgenstein zo geraakt dat hij grote passages  uit het hoofd leerde.
En was nog een bijzondere kant aan Tolstoj’s kijk op christendom die de betekenis van een precedent had: nog niemand vóór hem zag in het christelijke liefdesgebod een richtlijn voor persoonlijke ontwikkeling en gaf aan de geestelijke groei van de mens een religieuze betekenis. Hij herkende een spirituele praktijk in de christelijke naastenliefde. Je ontmoet de god – hoe je je hem dan ook voorstelt - pas als je de grenzen van je ‘ik’ overschrijdt, en dat gebeurt vanzelf wanneer je iemand lief hebt. Zo vertolkte hij de onlosmakelijkheid van naastenliefde en liefde voor god in het christendom. Zoals bekend, stond oorspronkelijk niet godsdienst maar levenspraktijk centraal.
Vanuit deze zienswijze gaf Tolstoj het christendom een volkomen nieuwe identiteit: een weg van een godverkenning in het leven zelf, waarvoor je geen tempels, rituelen of wonderen nodig hebt. En ook geen theologie: het liefdesgebod is al een theologie op zich - een duidelijke en voor iedereen toegankelijke theologie in een notendop.
In een van zijn laatste artikelen, geschreven één jaar voor zijn dood, legt hij deze visie kristalhelder uit in één alinea:
“Geloof in het ene liefdesgebod is een geloof in onze capaciteit de God in onszelf te leren kennen. We kunnen Hem slechts van die kant kennen waar Hij zich aan ons openbaart. Hij openbaart zich juist in de liefde aan ons. We kunnen God niet volledig kennen. Maar als we liefde ervaren, ervaren we zijn aanwezigheid en beseffen we waarvoor we geboren zijn. Het geloof dat je God op zo’n manier kunt leren kennen kwam tot uitdrukking in diverse religieuze tradities, om te beginnen in Egypte en India. Op zijn duidelijkst tref je dit geloof aan in de leer van Jezus Christus”.