Het bewustzijn lijkt in mijn ogen op een huisje in een oerbos.

Er brandt licht in dit huisje maar erbuiten is het duister: de duisternis van het Grote Onbekende. Van daaruit overvalt ons alles wat ons leven kan veranderen: lotgevallen, onverwachte ontmoetingen met ingrijpende consequenties, ziekte, ongelukken, meevallers, ingevingen - én de dood. Het is onmenselijk het onbekende zomaar te accepteren. We willen weten wát ons lot en het lot van de wereld bepaalt.
Wat zie je als je uit een verlicht huis in het donker stapt? Vrijwel niets. Je ziet niet eens waarop je staat. Pas na enkele minuten ontwaar je een strook onder je voeten en je weet: dat is de weg. Je ziet links en rechts plekken die donkerder zijn dan de lucht en je raadt: dat zijn de bomen.
Ook in het donker van het Grote Onbekende schijnt iets door, maar - in tegenstelling tot de duisternis van de nachtwandeling op het platteland - hebben we geen referenties om de contouren te herkennen. Toch doen we dat. Als iemand - bewust óf onbewust - verwacht wezens te zien, ziet zo iemand wezens. Een ander, die iets hoorde over het goddelijke licht, ziet een schijnsel. Het bewustzijn wil waarnemingen met zijn inhoud verbinden - dat doet het menselijke bewustzijn altijd. Zo ontstaan diverse verhalen over het Grote Onbekende.
Soms zie je die verbindingen niet en je denkt: dat kan niet van mij zijn. Of niet van haar of hem. Wat moet je bijvoorbeeld denken van De geheime leer van Helena Blavatsky? Zou het gedetailleerde esoterische model van het universum in haar boek simpelweg uit het hoofd of de duim van deze vrouw gekomen zijn? Ook wat men onder hypnose ziet en hoort, kan verbijsterend zijn. Of de ervaringen met de reïncarnatietherapie. Het functioneren van de menselijke hersenen is tot nu toe slechts voor een klein deel begrepen. Het onbewuste is even duister als de kosmos. Hoe kunnen we dan weten waar onze ingevingen vandaan komen? Zijn we echt in staat de stemmen die we van binnen horen te onderscheiden, in de zin of ze wel of niet van ons zijn? Zou een nuchtere voorzichtigheid met de 'bronvermelding' mystiek dan niet goed doen?
Mystiek stamt af van het Griekse woord mystikos, dat geheimzinnig betekent. Een mysticus vertelt in feite een geheim. Hij vertelt een geheim die niemand kan weten, ook hij niet. Maar wat betekent geheim? In het woordenboek staat nog één ander woord met dezelfde stam: heimwee. Merkwaardige familierelatie is dat...